Cam 18 · Test 3 · Passage 2 · Ô tô chạy bằng hơi nước

A. Vào những năm 1800 khi mà những chiếc ô tô thô sơ (primitive) đầu tiên bắt đầu xuất hiện, động cơ của chúng dựa vào năng lượng hơi nước. Động cơ hơi nước vốn đã sẵn có một sự nghiệp lâu dài và thành công trong lĩnh vực đường sắt nên chẳng lạ gì việc công nghệ này được cải tiến thành một động cơ thu nhỏ tách khỏi những chiếc tàu hoả bấy giờ. Tuy nhiên những chiếc ô tô đời đầu này đã thừa hưởng (inherit) nhiều khuyết điểm kèm theo ưu điểm của động cơ hơi nước. Những nồi hơi phải được đốt nóng bằng tay, và chúng cần khoảng hai mươi phút để hình thành áp suất trước khi có thể chạy được. Thêm vào đó, bình trữ nước chỉ duy trì khoảng 30 mươi dặm trước khi xe cần tiếp lại nhiên liệu. Bất chấp những thiếu sót (shortcomings) như vậy, những chiếc xe tự vận hành mới được thiết kế này đã đưa tới một phương thức vận chuyển nhanh chóng. Đồng thời, vào đầu những năm 1900 cũng không có gì lạ khi thấy những cỗ máy đưa đón những người giàu có quanh thị trấn này.

B. Tuy vậy những ngày huy hoàng (the glory days) của ô tô chạy bằng hơi nước diễn ra ngắn ngủi. Một công nghệ mới được gọi là Động Cơ Đốt Trong sớm xuất hiện, cho phép xe chuyển động trên đường ngay sau khi khởi động động cơ. Ban đầu, những chiếc xe chạy bằng xăng ồn ào này không phổ biến vì chúng vận hành phức tạp và có bộ khởi động bằng tay quay khó nhằn và có thể làm gãy tay nếu động cơ nổ ngược. Nhưng vào năm 1912, hãng General Motors đã ra mắt bộ khởi động bằng điện và trong vài năm sau đó, động cơ hơi nước dần dần bị loại bỏ (phased out).

C. Mặc cho thị trường đang suy giảm, bốn anh em đã vực dậy (rekindle) công nghệ ô tô hơi nước trong một nỗ lực cuối cùng. Giữa năm 1906 đến 1909, Abner Doble và ba anh trai của mình đã chế tạo chiếc ô tô chạy bằng hơi nước đầu tiên trong tầng hầm của cha mẹ trong khi họ vẫn đang học trung học. Chiếc xe gồm (comprise) các bộ phận lấy từ một chiếc ô tô hơi nước đời đầu đã hỏng nhưng được tái cấu trúc để chạy bằng động cơ họ thiết kế. Dù nó hoạt động không được tốt nhưng anh em nhà Doble vẫn tiếp tục chế tạo mẫu thử thứ hai và thứ ba trong những năm tiếp theo. Tuy mẫu thử thứ ba của các chàng trai Doble – được đặt tên là Mẫu B, vẫn thiếu sự tiện lợi của một động cơ đốt trong (an internal combustion engine) nhưng nó đã thu hút sự chú ý của (drew the attention of) những tạp chí thương mại ô tô bởi hàng loạt cải tiến so với những chiếc ô tô chạy bằng hơi nước trước đó. Mẫu B đã cho thấy sự vượt trội so với (superior to) những chiếc ô tô chạy bằng xăng về nhiều mặt. Động cơ hơi nước áp suất cao của chiếc xe đã làm những pít tông động cơ chạy trong sự im lặng, trái ngược với tiếng lạch cạch của động cơ xăng phát ra mùi của hydrocarbons bị đốt cháy. Có lẽ ấn tượng nhất là Mẫu B nhanh (swift) một cách kinh ngạc. Nó có thể tăng tốc (accelerate) từ 0 đến 60 dặm một giờ chỉ trong 15 giây, một thành tích được miêu tả trên tạp chí Ô tô vào năm 1914 là ‘khả năng tăng tốc đáng kinh ngạc’.

D. Vào năm kế tiếp, Abner Doble đã lái chiếc Mẫu B từ bang Massachusets đến thành phố Detroit để tìm kiếm vốn đầu tư (seek investment) cho thiết kế ô tô của mình. Ông đã từng mở Công ty General Engineering với bản thiết kế này. Ông và anh em của mình ngay lập tức bắt tay vào thiết kế Mẫu C dựa trên những cải tiến của Mẫu B. Anh em họ đã thêm những tính năng như là một bộ đánh lửa bằng chìa trong cabin xe. Việc này loại bỏ yêu cầu người điều khiển phải khởi động nồi hơi thủ công. Với những cải tiến đó, công ty xe mới ra đời của anh em Doble hứa hẹn mang lại một phương tiện chạy bằng hơi nước cung cấp mọi tiện nghi (convenience) của một chiếc ô tô chạy xăng, nhưng nó có tốc độ vượt trội hơn, điều khiển lái đơn giản hơn và một động cơ gần như im lặng. Đến tháng 4 năm sau, Công ty General Engineering đã nhận số tiền đặt cọc (deposit) là 5390 đô cho mẫu xe Doble Detroits được dự kiến giao hàng vào đầu năm 1918.

E. Cuối năm đó, Abner Doble đã mang đến những tin tức không vui cho những người đang háo hức chờ đợi những đơn hàng giao chiếc ô tô hiện đại của họ. Những khách hàng đã nhận bàn giao xe hoàn thiện đó đã than phiền rằng những chiếc ô tô chạy ì ạch (sluggish) và thất thường, đôi khi còn đi giật lùi (go in reverse) khi đáng lẽ phải tiến lên. Thiết kế động cơ mới tuy cải tiến nhưng vẫn gặp vấn đề với (plagued with) những sự cố nghiêm trọng.

F. Anh em Doble đã nỗ lực lần cuối (made one final attempt) nhằm tạo ra một chiếc ô tô hơi nước thành công. Vào đầu năm 1924, anh em Doble đã vận chuyển một chiếc Mẫu E đến thành phố New York để chạy thử nghiệm bởi Câu lạc bộ Ô tô Hoa Kỳ. Sau khi để xe nằm qua đêm trong nhiệt độ cực kì lạnh, chiếc xe được đẩy ra ngoài đường và để yên trong vòng một tiếng dưới không khí se lạnh buổi sáng ở đó. Khi vặn chìa khoá, nồi hơi đốt nóng và đạt đến áp suất vận hành trong vòng 40 giây. Khi họ lái chiếc xe thử nghiệm này đi xa hơn, họ phát hiện trọng lượng xe được phân bổ đều giúp nó xử lý tốt một cách ngạc nhiên dù rằng xe rất nặng. Khi động cơ hơi nước mới của Doble được phát triển và thử nghiệm thêm, tốc độ tối đa của nó được đẩy lên hơn một trăm dặm một giờ, và nó chạy được khoảng 15 dặm trên 1 gallon dầu hoả với lượng khí thải không đáng kể.

G. Tiếc rằng chiếc xe chạy bằng hơi tuyệt vời của anh em Doble không bao giờ là một thành công về tài chính (a financial success). Với cái giá khoảng 18,000 đô la Mỹ vào năm 1924, chiếc xe chỉ được ưa chuộng trong giới những người siêu giàu. Thêm vào đó, người ta thấy không có hai chiếc Mẫu E nào là giống nhau hoàn toàn bởi vì Abner Doble đã không ngừng chỉnh sửa bản thiết kế. Vào năm 1913 thời điểm công ty giải thể, chưa đến 50 chiếc ô tô hơi nước Mẫu E tuyệt vời được sản xuất. Trong suốt sự nghiệp của mình cho đến khi mất vào năm 1961, Abner Doble vẫn kiên quyết rằng những chiếc ô tô chạy bằng hơi nước ít nhất cũng ngang bằng với những chiếc ô tô chạy bằng xăng, thậm chí là vượt trội hơn. Với những bằng chứng đã có, ông có thể đã đúng. Rất nhiều chiếc Mẫu E của anh em Dobles vẫn còn tồn tại trong tình trạng hoạt động tốt, một vài chiếc đã chạy hơn 500 nghìn dặm mà chỉ được bảo dưỡng (maintenance) bình thường. Điều đáng kinh ngạc là một Mẫu E chưa sửa đổi của Doble chạy đủ sạch để thông qua luật phát thải (pass the emissions laws) ở bang California ngày nay, và bộ luật này khá nghiêm ngặt. Đúng là công nghệ đã gây ra một số vấn đề khó khăn nhưng chúng ta không thể không tự hỏi một chiếc ô tô hơi nước hoạt động hiệu quả như nào khi đi kèm với những lợi thế của vật liệu hiện đại và máy tính. Dưới áp lực hiện tại nhằm cải thiện hiệu suất của ô tô và giảm thiểu khí thải, không lẽ những chiếc ô tô hơi nước lại trỗi dậy lần nữa.