Cam 18 · Test 1 · Passage 1 · Nông nghiệp đô thị

Ở Paris, những người nông dân ở thành thị đang thử một phương pháp trồng trọt không sử dụng đất (a soil-free approach to agriculture) mà sử dụng ít không gian và ít nguồn lực hơn. Liệu nó có thể giúp những thành phố đối mặt với những mối đe dọa về nguồn cung thực phẩm hay không?

Trên đỉnh của một hội trường triển lãm mới nổi bật ở phía nam Paris, trang trại trên sân thượng đô thị lớn nhất thế giới đã bắt đầu đơm hoa kết trái. Những quả dâu tây nhỏ, có hương vị đậm đà (intensely flavoured) và màu đỏ rực rỡ mọc ra rất nhiều từ những ống nhựa lớn. Nhìn kỹ (Peer) bên trong và bạn sẽ thấy những ống này hoàn toàn trống rỗng, rễ của hàng chục cây dâu tây đang treo lơ lửng trong đó. Từ những ống thẳng đứng giống hệt nhau, nhú lên từng hàng rau xà lách; gần đó là các loại thảo mộc thơm, chẳng hạn như húng quế, xô thơm và bạc hà. Đối diện đó, trong những khay hẹp, nằm ngang không hề được bọc bằng đất mà bằng xơ dừa, mọc lên cà chua bi, cà tím sáng bóng và củ cải màu sắc rực rỡ.

Pascal Hardy, một kỹ sư và nhà tư vấn phát triển bền vững, đã bắt đầu thử nghiệm mô hình nông nghiệp thẳng đứng (vertical farming) và những tháp trồng khí canh (aeroponic growing towers) - còn được biết đến là các ống nhựa không chứa đất - trên mái nhà các khu chung cư ở Paris của mình năm năm trước. Không gian sân thượng đô thị phía trên hội trường triển lãm có phần lớn hơn: 14.000 mét vuông và gần bằng kích thước của vài sân bóng. Một nhóm nông dân thành thị trẻ tuổi hiện đang phụ trách chăm sóc (tend) nó, trong một ngày hái 3.000 cây xà lách và 150 giỏ dâu tây. Trong khi hai phần ba diện tích phần đất trống còn lại đang phát triển thì mỗi ngày 20 người sẽ thu hoạch tới 1.000 kg gồm khoảng 35 loại trái cây và rau củ khác nhau. Hardy cảnh báo rằng: “Rõ ràng, chúng ta chưa thể cung cấp thực phẩm cho cả thành phố theo cách này”. “Trong môi trường đô thị thì rõ ràng, bạn đang làm việc với những hạn chế thực tiễn rất lớn (significant practical constraints) về những gì bạn có thể làm và ở đâu. Nhưng nếu có thể phát triển đủ những không gian trống như này, thì không có lý do gì mà cuối cùng bạn lại không nên đặt mục tiêu đáp ứng từ 5% đến 10% mức tiêu thụ.”

Tuy nhiên, có lẽ quan trọng nhất, đây là một nơi minh họa thực tế (a real-life showcase) công việc của doanh nghiệp tư vấn nông nghiệp đô thị đang phát triển mạnh mẽ của Hardy, Agripolis, nơi hiện đang tiếp nhận và xử lý (fielding) các yêu cầu từ khắp nơi trên thế giới về thiết kế, xây dựng và lắp đặt một loại trang trại nội thành không sử dụng đất kiểu mới (soil-free inner-city farm). Ông nói rằng: “Phương pháp này có rất nhiều ưu điểm”. Đầu tiên, tôi không thích sự thật là hầu hết trái cây và rau củ mà chúng ta đang ăn đã được xử lý bằng những thứ như 17 loại thuốc trừ sâu khác nhau, hoặc những kỹ thuật thâm canh (intensive farming techniques) mà trồng ra chúng lại là những nguồn tạo ra khí thải nhà kính khổng lồ. Tôi cũng không thích sự thật rằng chúng đã được vận chuyển đông lạnh trung bình 2,000 km để đến đĩa ăn của tôi, rằng chất lượng của chúng rất tệ, bởi vì những giống được lựa chọn vì khả năng chịu đựng (to withstand) được trong những hành trình dài như vậy, hoặc rằng 80% giá tiền mà tôi trả là cho các nhà buôn và các công ty vận tải chứ không phải cho người sản xuất ra chúng.

Mặt khác, những nông sản (Produce) được trồng theo phương pháp không sử dụng đất này — chỉ phụ thuộc duy nhất vào một lượng nước rất nhỏ giàu chất dinh dưỡng hữu cơ, mà được phun xung quanh các ống, tháp và khay khép kín — được trồng phía trên và được bán tại đây, ngay dưới đó. Hardy nói rằng: "Nó hầu như không phải vận chuyển đi đâu cả. Bạn có thể lựa chọn các giống cây trồng dựa vào hương vị của chúng, chứ không phải vì khả năng chống chịu của chúng với chuỗi vận chuyển và lưu trữ (the transport and storage chain), và bạn có thể hái chúng ở thời điểm tốt nhất mà không phải hái sớm hơn”. Đất đai không bị cạn kiệt và lượng nước mà tưới nhẹ nhàng vào những rễ cây mỗi 12 phút thì được dùng lại, vì vậy phương pháp này sử dụng nước ít hơn 90% so với trang trại thâm canh kiểu cũ (a classic intensive farm) trên cùng một diện tích.

Tất nhiên, nông nghiệp đô thị (urban farming) không phải là một hiện tượng mới. Nông nghiệp nội thành đang bùng nổ từ Thượng Hải đến Detroit và từ Tokyo đến Bangkok. Những quả dâu tây được sinh trưởng trong các container vận chuyển không còn được sử dụng, nấm được trồng ở những bãi đậu xe dưới mặt đất. Canh tác khí canh (Aeroponic farming), theo ông nói, là "có đạo đức". Thiết bị có trọng lượng nhỏ, có thể được lắp đặt trên hầu hết mọi bề mặt phẳng và chi phí rẻ: khoảng 100 euro đến 150 euro mỗi mét vuông. Chi phí vận hành cũng rất rẻ, chỉ tốn một phần rất nhỏ (a tiny fraction) chi phí điện năng được sử dụng bởi các kĩ thuật.

Nông sản được trồng theo phương pháp này được bán với giá cao hơn so với giá của nông sản theo phương pháp thâm canh kiểu cũ nhưng thấp hơn những cây trồng hữu cơ trên đất (soil-based organic growers). Tất nhiên sẽ có những hạn chế cho nông dân khi trồng theo cách này, và nhiều nông sản chỉ phù hợp với những tháng mùa hè. “Chúng ta không thể trồng những loại rau củ, ít nhất thì vẫn chưa làm được”. “Củ cải thì được, nhưng cà rốt, khoai tây, những loại như vậy - thì đơn giản là vì rễ của chúng quá dài. Những cây ăn quả thì rõ ràng không phải là một lựa chọn. Và các loại đậu thì thường chiếm (take up) nhiều diện tích nhưng lượng thu lại không cao.” Tuy nhiên, loại hình nông nghiệp đô thị đang được thực hiện ở Paris là một phần của bức tranh lớn hơn và thay đổi nhanh chóng, điều mà đang đưa việc sản xuất lương thực đến gần hơn với cuộc sống của chúng ta.